Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda Bakanlığı ile bağlı ve ilgili kuruluşların 2027 yılı bütçelerine ilişkin sunum yaptı. Türkiye’nin sanayi, teknoloji, savunma ve uzay alanlarında yürüttüğü çalışmalara ilişkin bilgi veren Kacır, imalat sanayi katma değerinin son bir yılda yüzde 9,7 artarak 259 milyar dolara yükseldiğini, ihracatın ise 283,7 milyar dolarla rekor seviyeye ulaştığını bildirdi. Savunma sanayisi ve uzay programlarına ilişkin yeni hedefleri de paylaşan Kacır, “Çelik Kubbe’de uzun menzilli hava savunma sistemi SİPER-2’nin seri üretimine önümüzdeki yıl başlayacağız” dedi.

Küresel ekonomide yaşanan gelişmelere rağmen Türkiye’nin üretim ve ihracat kapasitesini artırdığını belirten Kacır, ülkenin 24 çeyrektir kesintisiz büyüdüğünü ifade etti. Bölgesel savaşların enerji ve ham madde arzında aksamalara, üretim maliyetlerinde artışa ve ticarette korumacılığın güçlenmesine yol açtığını kaydeden Kacır, Türkiye’nin güçlü sanayi altyapısı, teknolojik kabiliyeti ve çeşitlendirilmiş ihracat kapasitesiyle bu gelişmelere karşı dayanıklılığını artırdığını söyledi. İmalat sanayi üretiminin pandemiden bu yana düşük teknolojide yüzde 9,6, orta-düşük teknolojide yüzde 27,7, orta-yüksek teknolojide yüzde 47,9 ve yüksek teknolojide yüzde 87,5 arttığını aktardı.

İmalat sanayisinin farklı alanlarında Avrupa’nın önde gelen üreticileri arasında yer aldıklarını belirten Kacır, ticari araç, otobüs, beyaz eşya, güneş paneli, çelik, ferrokrom, ahşap levha ve çimento üretiminde Avrupa’da lider olduklarını bildirdi. Alüminyum, seramik, plastik mamul, motorlu taşıt ve rüzgâr türbinlerinde de önemli üretim kapasitesine sahip olduklarını ifade eden Kacır, “Yılda 283,7 milyar dolar ihracatla rekor kırdık. Yüksek ve orta-yüksek teknolojili ihracatın payı yüzde 44,2 ile şimdiye kadarki en yüksek seviyeye ulaştı” diye konuştu. Bu yılın ilk 9 ayında savunma ve havacılık ihracatının yüzde 15,6, ana metal ve işlenmiş metaller ihracatının yüzde 15,5, kimyevi maddeler ihracatının yüzde 13,1, elektrik ve elektronik ihracatının yüzde 11,6, makine ihracatının ise yüzde 4,1 arttığını kaydetti.

Türkiye’nin Ar-Ge kapasitesindeki gelişmelere de değinen Kacır, 2002’de yıllık 1,2 milyar dolar olan Ar-Ge harcamalarının 24,8 milyar dolara yükseldiğini belirtti. Ar-Ge harcamalarının millî gelir içindeki payının binde 5 seviyesinden yüzde 1,55’e çıkarıldığını aktaran Kacır, özel sektörün Ar-Ge harcamalarının da 45 kat artışla 16,1 milyar dolara ulaştığını bildirdi. Tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayısının 29 binden 318 bine yükseldiğini belirten Kacır, teknopark sayısının 115’e, bu alanlarda faaliyet gösteren girişim sayısının 13 bin 837’ye, istihdamın ise 136 bine ulaştığını söyledi. Bakanlığın desteklediği Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde 56 bin 947 fikri mülkiyet tescillendiğini, Ar-Ge teşviklerinden yararlanan proje sayısının 247 bine çıktığını ifade etti.

Yüksek teknoloji yatırımlarını teşvik etmek amacıyla yürütülen programlara ilişkin bilgi veren Kacır, HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı kapsamında batarya, elektrikli araç, güneş hücresi, rüzgâr türbini, çip, savunma teknolojileri, veri merkezleri, yapay zekâ ve endüstriyel robotik gibi alanlarda yatırımları desteklediklerini kaydetti. Merkez Bankasının Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi Programı için ayırdığı kaynağın 500 milyar liradan 750 milyar liraya çıkarıldığını belirten Kacır, programın kapsamının 310 yüksek ve orta-yüksek teknolojili ürün, 272 teknoloji alanı ve 36 kritik ham maddeye yönelik yatırımları içerecek şekilde genişletildiğini söyledi. Teknoloji Hamlesi Programı kapsamında toplam yatırım tutarı 613 milyar lirayı aşan 168 projenin önünü açtıklarını, Ar-Ge ve yatırım büyüklüğü 192 milyar lira olan 213 projeyi desteklediklerini bildirdi.

Türkiye’nin yerli üretim kapasitesine ilişkin gelişmeleri de paylaşan Kacır, son bir yılda 55 bin, bugüne kadar ise 130 binden fazla Togg’un yollara çıktığını söyledi. Togg’un T6X modelinin 2027’de üretime başlamasıyla kullanıcı kitlesinin genişlemesini hedeflediklerini belirten Kacır, ülke genelindeki elektrikli araç şarj bağlantısı sayısının 48 bin 900’e ulaştığını kaydetti. Yerli ve millî üretim çalışmalarının otomotivden raylı sistemlere, savunma sanayisinden enerji teknolojilerine kadar birçok alanda sürdüğünü ifade eden Kacır, 800 beygir gücündeki yerli hidrojen motorunun üretildiğini, hidrojen depolama ve yakıt pili çalışmaları tamamlanan 800 kilometre menzilli ticari kamyon platformunun ise önümüzdeki yıl yollara çıkacağını bildirdi. Ayrıca yerli sinyalizasyon sistemlerinin kullanıldığı demiryolu ağının bin kilometreyi aştığını, TÜRASAŞ DE10000 lokomotifinin ilk ihracatının gerçekleştirildiğini aktardı.

Yapay zekâ, kuantum teknolojileri ve dijital altyapı alanındaki hedeflere de değinen Kacır, 54 kübit işlemci gücüne sahip kuantum bilgisayarın 2027’de devreye alınacağını açıkladı. Türkiye’nin 2026-2030 Yapay Zekâ Eylem Planı kapsamında ilk 2 yılda en az 5 milyon vatandaşa yapay zekâ okuryazarlığı eğitimi verileceğini belirten Kacır, 10 bin ileri düzey yapay zekâ uzmanı ve 100 bin yapay zekâ uygulama profesyoneli yetiştirmeyi hedeflediklerini söyledi. En az 2 bin kamu veri setinin Ulusal Veri Kütüphanesi’nde erişime açılacağını, veri merkezlerinin toplam kurulu gücünün en az 1 gigavata çıkarılacağını kaydeden Kacır, bu alanda en az 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımı hedeflediklerini ifade etti. Türkçenin kültürel ve dilsel zenginliğini yansıtan BİLGE dil modeliyle farklı sektörlerde yapay zekâ çözümlerinin geliştirilmesini ve yaygınlaştırılmasını amaçladıklarını da sözlerine ekledi.

Savunma sanayisindeki gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kacır, 4 binden fazla şirket ve araştırma kurumunda 100 binden fazla kişinin bu alanda çalıştığını bildirdi. Savunma ve havacılık ihracatının 2002’de 248 milyon dolar seviyesindeyken geçen yıl 10 milyar doları aştığını belirten Kacır, GÖKDOĞAN ve BOZDOĞAN füzeleriyle insansız hava araçlarına hava-hava angajman kabiliyeti kazandırıldığını, GÖKSUR’un deniz ve kara platformlarından atışlarının başarıyla gerçekleştirildiğini söyledi. SİPER-2’nin seri üretimine gelecek yıl başlanacağını vurgulayan Kacır, millî torpido AKYA’nın Ay ve Preveze sınıfı denizaltılara entegrasyonunun tamamlandığını, YELKOVAN Elektronik Destek Sistemi’nin de açık deniz karakol gemilerine entegre edilerek Deniz Kuvvetleri envanterine alındığını kaydetti.

TÜBİTAK enstitülerinde savunma sanayisi için kritik öneme sahip sistem ve bileşenlerin yerli imkânlarla geliştirildiğini belirten Kacır, AESA radarları, arayıcı başlıklar, uydu, 5G ve askerî haberleşme sistemlerinde kullanılan radyo frekans çiplerinin üretildiğini ifade etti. Yeni bir tesisin inşasına başladıklarını aktaran Kacır, bu yatırımla kimlik ve pasaportlardan savunma sanayisine, otomotivden beyaz eşyaya kadar farklı alanlarda çip üretim yetkinliğinin genişletileceğini söyledi. KAAN’ın uçuş ve görev yönetim platformu, yaşam destek sistemi, yakıt güvenlik sistemi ve uçak motorlarında kullanılan ileri malzeme teknolojileri üzerinde de çalışmaların sürdüğünü belirtti.

Millî Uzay Programı kapsamında yürütülen çalışmalara ilişkin bilgi veren Kacır, Türkiye’nin uzay teknolojilerindeki bağımsızlığını güçlendirmeyi hedeflediklerini söyledi. Somali’de inşası devam eden uzay limanının Türkiye’nin uzaya bağımsız erişimini destekleyeceğini belirten Kacır, Ay Uzay Aracı’nın yüzde 87 yerlilik oranıyla üretildiğini bildirdi. Aracın 2027’nin ilk aylarında fırlatılacağını açıklayan Kacır, “Kendi Ay görevini gerçekleştiren 9’uncu ülke olacağız” dedi. Geniş alanları görüntüleme ve aynı bölgeden sık aralıklarla veri toplama kabiliyetine sahip İMECE-2 uydusunun 2027’de, İMECE-3’ün ise 2028’de uzaya gönderileceğini kaydetti. Yüksek hızlı veri iletim kapasitesine sahip TÜRKSAT 7A uydusu için çalışmaların başladığını, millî uzay programının ihtiyaç duyduğu yerli atomik saatin de uzaya gönderildiğini aktardı.

Sanayi alanlarının genişletilmesine yönelik planları da paylaşan Kacır, son 11 yılda 6 organize sanayi bölgesi, 7 endüstri bölgesi ve 19 yatırım alanı ilan ederek sanayicilere 70 bin hektar ilave yatırım alanı sağladıklarını belirtti. 2027 yılı bütçesinde organize sanayi bölgeleri, endüstri bölgeleri ve sanayi sitesi projeleri için 53 milyar lira kaynak ayıracaklarını bildiren Kacır, hazırladıkları Sanayi Alanları Master Planı ile Samsun-Mersin, Sivas-Iğdır, Mersin-Şırnak ve Trabzon-Şırnak sanayi gelişim koridorlarını oluşturacaklarını söyledi. Kacır, “Sanayi Alanları Master Planı’yla planlı sanayi alanlarımızın büyüklüğünü 350 bin hektara çıkaracağız” ifadelerini kullandı. Sanayi tesislerinin Marmara’dan Anadolu’ya daha dengeli yayılmasını, sanayi bölgelerinin demir yolları aracılığıyla limanlara bağlanmasını ve uluslararası pazarlara erişimin hızlandırılmasını hedeflediklerini kaydetti.

Yatırım teşvikleri kapsamında son bir yılda tamamlanan 10 bin 285 yatırım projesinin toplam büyüklüğünün 1 trilyon 263 milyar liraya ulaştığını ve bu projelerle 231 bin 685 kişilik istihdam oluşturulduğunu bildiren Kacır, aynı dönemde 1 trilyon 205 milyar liralık yeni yatırımın ve 140 bin kişilik istihdamın önünü açtıklarını söyledi. Savunma, mobilite, sağlık, petrokimya ve enerji teknolojileri gibi alanlarda 52 milyar dolar büyüklüğünde 83 stratejik yatırıma proje bazlı destek sunduklarını belirten Kacır, bu projelerin tamamlanmasıyla cari dengeye yılda 47 milyar dolar katkı sağlanacağını ifade etti. İmalat sanayisinde kurumlar vergisinin yüzde 12,5’e indirildiğini de hatırlattı.

Deprem bölgesindeki sanayi ve işletmelerin yeniden ayağa kaldırılması için yürütülen çalışmalara da değinen Kacır, depremden etkilenen 78 bin 839 işletmenin KOSGEB aracılığıyla 54 milyar 360 milyon lira finansmana erişimini sağladıklarını bildirdi. Yüksek düzeyde teşvik uygulanan 65 ilçede 480 milyar liralık yatırımın ve 76 bin 738 kişilik istihdamın önünü açtıklarını belirten Kacır, 11 ildeki organize sanayi bölgeleri ve sanayi sitelerine bu yıl 19,5 milyar lira kaynak ayırdıklarını söyledi. Kahramanmaraş, Malatya, Gaziantep ve Hatay’da bu yıl bin 456 iş yerini daha hizmete sunacaklarını aktaran Kacır, gelecek yıl deprem bölgesinde bin 300’den fazla iş yerinin inşasını tamamlamayı hedeflediklerini kaydetti.

Yerel Kalkınma Hamlesi kapsamında şehirlerin ekonomik potansiyellerini harekete geçirmeyi amaçladıklarını belirten Kacır, 2025 yılı çağrısında 185 milyar lira büyüklüğündeki 303 projeye destek sunduklarını, 2026 çağrısında ise 446 milyar lira büyüklüğünde 816 proje başvurusu aldıklarını bildirdi. Kalkınma ajansları aracılığıyla bugüne kadar 29 bin 621 projeye 146 milyar lira katkı sağlandığını, bu desteklerle 236 milyar liralık kaynağın harekete geçirildiğini ifade etti. GAP, DAP, KOP ve DOKAP bölge kalkınma idareleri aracılığıyla 2014’ten bu yana 6 bin 199 projeye 62,6 milyar lira destek verildiğini ve 76 milyar liralık yatırım hacmi oluşturulduğunu kaydetti.

KOBİ’lere yönelik desteklere ilişkin de bilgi veren Kacır, KOSGEB aracılığıyla son bir yılda 52 bin 47 işletmeye 69 milyar 359 milyon lira finansman sağlandığını açıkladı. Kapasite Geliştirme Programı kapsamında 2 bin 111 işletmenin 26 milyar 416 milyon liralık yatırımının desteklendiğini belirten Kacır, Küresel Rekabetçilik Programı ile de 62 işletmenin 2 milyar 66 milyon liralık yatırım projesinin önünün açıldığını söyledi. İmalat sanayisinde kayıtlı istihdamın yıl başından bu yana 79 bin kişi arttığını kaydeden Kacır, bu yıl sektöre 150 milyar lira kefalet desteği ve 250 milyar lira uygun koşullu işletme sermayesi finansmanı sağladıklarını bildirdi.

Kacır, bilim insanlarının ve gençlerin desteklenmesine yönelik programların da sürdüğünü belirterek, bu yıl 91 bin 431 bilim insanı ve öğrenciye TÜBİTAK aracılığıyla 6 milyar 400 milyon lira destek sağladıklarını ifade etti. TEKNOFEST Güneydoğu’da 730 binden fazla takımda 1 milyon 600 binin üzerinde gencin yarıştığını aktaran Kacır, uluslararası ve bölgesel bilim olimpiyatlarında bu yıl 11’i altın olmak üzere 78 madalya kazanıldığını söyledi. Üniversitelerde 90 Millî Teknoloji Atölyesi’nin hizmete açıldığını, 81 ildeki 134 Deneyap Teknoloji Atölyesi’nden yararlanan öğrenci sayısının 65 bine ulaştığını kaydetti.

Yeşil ve dijital dönüşüm yatırımlarına da değinen Kacır, Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında 8,7 milyar lira büyüklüğündeki 20 projeye destek verdiklerini, 160 milyar lira büyüklüğündeki 159 projenin değerlendirmesini bu yıl tamamlayacaklarını bildirdi. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında KOSGEB desteğiyle bin 987 KOBİ’nin çatısına 540 megavatlık güneş enerjisi kurulduğunu belirten Kacır, 34 organize sanayi bölgesinin “Yeşil OSB” olarak tescillendiğini söyledi. Dijital Dönüşüm Programı kapsamında da modernizasyon, robotik, veri yönetimi ve verimlilik odaklı 13 milyar liralık 42 projenin desteklendiğini, 12 model fabrikada 5 binden fazla işletmeye yalın üretim ve dijital dönüşüm desteği verildiğini kaydetti.

Türkiye’nin bilimsel yayın, patent ve fikri mülkiyet alanındaki gelişmelerine ilişkin verileri de paylaşan Kacır, 2002’de yaklaşık 9 bin olan bilimsel yayın sayısının geçen yıl 66 bine yükseldiğini ve Türkiye’nin dünya sıralamasında 13’üncü sıraya çıktığını bildirdi. Yerli patent başvurularının geçen yıl yüzde 12 artışla 11 bin 394’e, yerli patent tescil sayısının ise yüzde 10 artışla 3 bin 738’e ulaştığını belirten Kacır, Türkiye’nin yerli patent başvurularında dünyada 10’uncu, marka başvurularında 6’ncı, tasarımda ise 3’üncü sırada yer aldığını ifade etti.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile bağlı kuruluşların 2027 yılı bütçeleri, kesin hesapları ve Sayıştay raporlarının ele alındığı TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısına AK Parti Samsun Milletvekili Mehmet Muş başkanlık etti. Komisyonda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının yanı sıra KOSGEB, TÜBİTAK, Türk Standardları Enstitüsü, Türk Patent ve Marka Kurumu, Türkiye Bilimler Akademisi, Türkiye Uzay Ajansı ve bölge kalkınma idarelerinin bütçe ve raporları da görüşülüyor.