Farelerin efendisi Apollon

Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı Gülpınar köyünde yer alan Apollon Smintheus Kutsal Alanı, Anadolu'nun en batı ucunda yer almaktadır. Kutsal alanın merkezinde Apollon Tapınağı bulunur.

Çanakkale'nin Ayvacık ilçesine bağlı Gülpınar köyünde yer alan Apollon Smintheus Kutsal Alanı, Anadolu'nun en batı ucunda yer almaktadır.
Kutsal alanın merkezinde Apollon Tapınağı bulunur. Bu tapınak boyutları ile Troas bölgesinin (Biga Yarımadası) bugüne kadar tespit edilmiş ve mermerden yapılmış en büyük tapınak yapısıdır. Tanrı Apollon bu alanda “smintheus” (fare) sıfatı ile saygı görmüş ve bu ününü Homeros çağından geç antik dönem sonuna kadar korumuştur.

Öyle ki Anadolu'nun ünlü ozanı Homeros bile Troia Savaşı'nı konu ettiği İlyada Destanı'nın ilk satırlarında tanrı Smintheus'a yer vererek başlamaktadır. Destana göre Troia Kenti'ni yağmaya giden Akhalar, Apollon Tapınağı'nın ve tanrının hizmetçisi olan rahibin kızını da yanlarında odalık olarak götürürler. Kızın babası ve aynı zamanda Apollon'un rahibinin yalvarmaları işe yaramayınca, baba bu kez hizmetinde bulunduğu tanrıdan yani Apollon Smintheus'tan yardım diler. Homeros'a göre rahip şu şekilde duygularını dile getirir:

''Ey Khryse'yi, kutsal Killa'yı koruyan, gümüş yaylı, Tenedos’un güçlü kralı, Smintheus, dinle beni. Bir gün sana yaraşır bir tapınak yaptıysam, boğaların, keçilerin yağlı butlarını yaktıysam senin uğruna, şu dileğimi tez elden yerine getiriver. Gözyaşlarımın öcünü al Danaolardan, oklarınla.''

Tanrı Apollon rahibin bu isteğini geri çevirmez ve veba mikrobu taşıyan oklarıyla Troia kıyılarında konaklayan Akha ordusuna ölüm getirir. Ölümler askerler ve ordu üzerinde olumsuz etki yapınca, Akhaların ileri gelenleri çaresiz bir şekilde rahibin kızı, kurbanlık hayvanlar ve hediyelerle Apollon Tapınağı'na gelir. Kızın babasına iade edilmesi ve kesilerek sunulan kurbanlarla tanrı yatıştırılır ve sonuçta Akha ordusu vebadan kurtulur.mFarelerle ilgili çok sayıda efsane anlatılmasına karşın bu olay binlerce yıl unutulmaz ve Apollon Tapınağı'nın kabartmalı friz blokları üzerine işlenir.

Kırk yıl süren kazılarda kısmen ayağa kaldırılan bu tapınağın Smintheus ile ilişkisi 2019 yılı kazı çalışmalarıyla görsel hale getirildi. Tapınak basamakları üzerine minyatür fare heykelleri yerleştirilip, mitolojiyle bağdaştırıldı. Apollon'un fareyle olan ilişkisi sadece veba ile değil, aynı zamanda tarla Sminthos Mysia (Antik Bölge) dilinde fare anlamına gelir. Tanrı Apollon'a verilen bu sıfat ''fareleri kovan'', ''fareler ile cezalandıran'', ''farelerin efendisi'' anlamına gelir. Tanrı Apollon Smintheus, bu bölgede fareleriyle tarım yapan çiftçi veya kralları da cezalandırmakta veya ödüllendirmektedir. Bunlardan birisi de Apollon'un bir başka rahibi olan Krinis'in tanrıya hizmette kusur etmesi nedeniyle, tanrının rahibin ekili tarlalarına fareleri göndererek zarar vermesidir. Rahip hemen hatasını anlar ve kurbanlar sunarken bir de Apollon adına tapınak inşa ettirir. İster veba ile cezalandırmak isterse tarım alanlarını farelerden korumak olsun Apollon'un fare kültü ile ilişkisi çok eskidir. Dolayısıyla ''Farelerin Efendisi'' anlamındaki ''Smintheus'' sıfatıyla tapınılması ve görkemli bir tapınak yapılmasında bu düşünceler vardır.

Kutsal alanda, ziyarete ve tapınmaya gelen geniş halk kitlelerine cevap verebilmesi için Roma döneminde çok daha fazla yapı inşa edilmiştir. Bu yapılar son dönem kazı ve restorasyon çalışmalarıyla ayağa kaldırılan, içinde tanrı heykelinin de bulunduğu en kutsal yapı olan Apollon Smintheus Tapınağı'nı çevrelerler. Tapınak dışında kutsal alanda yer alan yapılar arasında kurbanların kesilip tanrıya sunulduğu altar (sunak), tanrının hizmetinde bulunanların tapınmak ve ziyaret için gelen halkın ihtiyaçları giderecek köprü, kutsal yol, ritüel temizlik ve yıkanma amaçlı Roma hamamları, bu hamamları besleyen farklı su kanalları, depoları, heykellerle süslü caddeler, onurlandırma salonları ve evler (villa) gibi farklı yapılar ortaya çıkarılmıştır.


1980 yılından beri devam eden kazılarda bugün için kazılarak ortaya çıkarılmış Prehistorik yerleşimde Gülpınar da bulunmaktadır. Prehistorik Gülpınar yerleşimi Troas bölgesinin popüler kenti olan Troia'dan daha eskidir. Dolayısıyla Kalkolitik dönemden günümüze kadar kesintisiz yaşam alanı olan Gülpınar ve Apollon Smintheus Kutsal Alanı'nda 2019 yılındaki en önemli çalışma ise Strabon'un bahsettiği Apollon heykelidir. Skopas'ın yaptığı bu heykelin ayağı altında fare yer alır. 2019 yılında yani kazıların 40. yılında fareye basan Apollon heykelinin ayakları ve etrafında dua eden, aman dileyen, yaralı ve veba mikrobu taşıyan oklarla öldürülmüş fareler sergilenmektedir. Bu güzel hikaye ve anlatı Smintheion Ören Yerinde ziyaretçilerini beklemektedir.

Hibya Haber Ajansı

457
Okunma